در دنیای پر پیچ و خم تصمیم‌گیری‌های چند شاخصه، انتخاب بهترین گزینه ممکن است چالشی بزرگ باشد. روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه، ابزارهایی کاربردی برای تسهیل این فرآیند هستند. یکی از این روش‌ها، روش لکسیکوگراف است که به دلیل سادگی و انعطاف‌پذیری، کاربرد گسترده‌ای دارد.

مفهوم روش لکسیکوگراف

روش لکسیکوگراف (Lexicographic Method) یک رویکرد غیرجبرانی برای تصمیم‌گیری چندشاخصه است که بر اساس اولویت‌بندی شاخص‌های تصمیم‌گیری کار می‌کند.

روش لکسیکوگراف
روش لکسیکوگراف

در این روش، تصمیم‌گیرنده شاخص‌ها را براساس اهمیت نسبی آنها مرتب می‌کند و سپس گزینه‌ها را بر اساس شاخص اولویت‌دار مقایسه می‌کند. اگر دو یا چند گزینه در شاخص اولویت‌دار مساوی باشند، به شاخص بعدی مراجعه می‌شود و این روند تا زمانی که تنها یک گزینه باقی بماند ادامه می‌یابد.

تاریخچه روش لکسیکوگراف

روش لکسیکوگراف یکی از قدیمی‌ترین روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه است که در سال 1949 توسط هانسون معرفی شد. این روش بر اساس اولویت‌بندی شاخص‌های تصمیم‌گیری کار می‌کند. در روش لـکسیکوگراف، گزینه‌ای که در شاخص اولویت‌دار بهترین عملکرد را داشته باشد انتخاب می‌شود. اگر دو یا چند گزینه در این شاخص مساوی باشند، به شاخص بعدی مراجعه می‌شود و این روند تا زمانی که تنها یک گزینه باقی بماند ادامه می‌یابد.

روش لکسیکوگراف به دلیل سادگی و انعطاف‌پذیری، کاربرد گسترده‌ای دارد. این روش می‌تواند برای مسائلی با شاخص‌های کمی، کیفی یا ترکیبی استفاده شود. همچنین، این روش می‌تواند برای مسائلی با محدودیت‌های مختلف مانند محدودیت بودجه یا محدودیت زمان استفاده شود.

در سال‌های اخیر، روش لـکسیکوگراف مورد توجه بسیاری از محققان قرار گرفته است. این روش به طور گسترده‌ای برای حل مسائل تصمیم‌گیری چندشاخصه در زمینه‌های مختلف مانند مدیریت، مهندسی، اقتصاد و علوم سیاسی استفاده شده است.

کاربردهای روش لکسیکوگراف

روش لکسیکوگراف در زمینه‌های مختلف کاربرد دارد. برخی از کاربردهای این روش عبارتند از:

  • انتخاب منابع: انتخاب بهترین منابع برای انجام یک پروژه یا فعالیت
  • انتخاب محصولات: انتخاب بهترین محصولات برای فروش یا خرید
  • انتخاب مکان‌ها: انتخاب بهترین مکان برای سرمایه‌گذاری یا ساخت‌وساز
  • انتخاب افراد: انتخاب بهترین افراد برای یک شغل یا موقعیت

گام‌های روش لکسیکوگراف

روش لـکسیکوگراف یک روش تصمیم‌گیری چندشاخصه غیرجبرانی است که بر اساس اولویت‌بندی شاخص‌های تصمیم‌گیری کار می‌کند. این روش دارای پنج گام اصلی است که عبارتند از:

  1. مشخص کردن شاخص‌های تصمیم‌گیری: اولین گام در این روش، شناسایی و تعیین شاخص‌های تصمیم‌گیری است که برای انتخاب گزینه مناسب اهمیت دارند. این شاخص‌ها می‌توانند کمی یا کیفی باشند و هر کدام وزن خاص خود را دارند.
  2. رتبه‌بندی شاخص‌ها بر اساس اهمیت: تصمیم‌گیرنده باید شاخص‌ها را براساس اهمیت نسبی آنها رتبه‌بندی کند. شاخصی که دارای بیشترین اهمیت است در اولویت قرار می‌گیرد و شاخصی که اهمیت کمتری دارد در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرد.
  3. ساخت ماتریس تصمیم: با توجه به رتبه‌بندی شاخص‌ها، ماتریس تصمیم تشکیل می‌شود. این ماتریس شامل گزینه‌های مختلف و مقادیر آنها برای هر شاخص است.
  4. مقایسه گزینه‌ها: از آنجایی که روش لکسیکوگراف یک روش غیرجبرانی است، مقایسه گزینه‌ها بر اساس شاخص‌های اولویت‌دار انجام می‌شود. گزینه‌ای که بهترین عملکرد را در شاخص اولویت‌دار دارد انتخاب می‌شود. اگر دو یا چند گزینه در این شاخص مساوی باشند، به شاخص بعدی مراجعه می‌شود و روند مقایسه تکرار می‌شود.
  5. انتخاب گزینه بهینه: پس از مقایسه گزینه‌ها بر اساس تمامی شاخص‌ها، گزینه‌ای که در تمامی شاخص‌ها بالاترین عملکرد را داشته باشد به عنوان گزینه بهینه انتخاب می‌شود. اگر هیچ گزینه‌ای در تمامی شاخص‌ها برتر نباشد، تصمیم‌گیرنده باید بین گزینه‌های باقی‌مانده با توجه به اولویت‌های خود تصمیم‌گیری کند.
روش ORESTE ارستهروش QFD یا گسترش عملکرد کیفیتروش مدلسازی ساختاری تفسیری ISMروش شاخص انتخاب ارجحیت psi
روش کداس CODASروش مارکوس MARCOSنمونه پرسش نامه پایان نامهنحوه تهیه پرسشنامه برای پایان نامه
روش UTA: راهنمای جامع برای انتخاب چندشاخصهروش پرومته: گامی نوین در تصمیم‌گیری چندمعیارهروش پرومته 2 در تصمیم‌گیری چندمعیارهروش ترکیبی آنتروپی شانون و تاپسیس
روش مجموع ساده وزنی (SAW)روش FUCOM فوکام روش سازگاری کاملروش Multimoora مولتی مورامحاسبه نرخ ناسازگاری در AHP فازی
روش ترکیبی TOPSIS و ANPروش سکا SECAروش مرک MERECروش ترکیبی DEMATEL و ANP
روش ترکیبی VIKOR و AHPروش ترکیبی Topsis و AHPتجمیع دیدگاه خبرگانروش میرکا MAIRCA
روش AHP چند سطحیروش تاکسونومی (Taxonomy)روش IPAروش CRITIC
روش AHP گروهیتصمیم گیری چندمعیارهروش رژیمروش تخصیص خطی
روش الکتره 2مثال روش DANPروش DANPمثال روش EVAMIX
روش EVAMIXمثال روش MACBETHروش MACBETHمثال برنامه ریزی کسری خطی
برنامه ریزی کسری خطیمثال بی مقیاس سازیانواع بی مقیاس سازیروش ایداس
روش دلفیروش کوکوسوروش واسپاسروش آنتروپی شانون
روش COPRASروش ARASروش MOORAروش GRA
روش BWMروش MABACروش SWARAروش SMART
مثال روش دیمتل DEMATELروش دیمتل (DEMATEL)مثال روش AHPمحاسبه نرخ ناسازگاری در AHP
وزن دهی در AHPروش AHPمثال روش تحلیل شبکه ای ANPروش تحلیل شبکه ای (ANP)
تصمیم گیری چند معیاره

مزایا روش لکسیکوگراف

روش لکسیکوگراف یک روش تصمیم‌گیری چندشاخصه غیرجبرانی است که بر اساس اولویت‌بندی شاخص‌های تصمیم‌گیری کار می‌کند. این روش مزایای زیر را دارد:

  • سادگی و انعطاف‌پذیری: روش لکسیکوگراف یک روش ساده و آسان برای یادگیری و استفاده است. همچنین، این روش انعطاف‌پذیر است و می‌تواند برای انواع مختلف مسائل تصمیم‌گیری چندشاخصه استفاده شود.
  • درک آسان برای تصمیم‌گیرندگان: روش لـکسیکوگراف برای تصمیم‌گیرندگان قابل درک است و می‌تواند به آنها کمک کند تا تصمیمات خود را بهتر توضیح دهند.
  • قابل استفاده برای انواع مختلف مسائل تصمیم‌گیری چندشاخصه: روش لـکسیکوگراف می‌تواند برای مسائلی با شاخص‌های کمی، کیفی یا ترکیبی استفاده شود. همچنین، این روش می‌تواند برای مسائلی با محدودیت‌های مختلف مانند محدودیت بودجه یا محدودیت زمان استفاده شود.
روش لکسیکوگراف 1
روش لکسیکوگراف

مزایای خاص روش لکسیکوگراف در مقایسه با سایر روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه عبارتند از:

  • سرعت بالای اجرا: روش لکسیکوگراف نسبت به سایر روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه، سریع‌تر اجرا می‌شود. این امر به دلیل سادگی این روش است.
  • راحتی استفاده: روش لکسیکوگراف نسبت به سایر روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه، راحت‌تر برای استفاده است. این امر به دلیل سادگی و انعطاف‌پذیری این روش است.
  • قابلیت تفسیرپذیری: نتایج روش لکسیکوگراف برای تصمیم‌گیرندگان قابل درک است. این امر به دلیل اولویت‌بندی شاخص‌ها در این روش است.

با این حال، روش لکسیکوگراف دارای برخی محدودیت‌ها نیز هست که باید در نظر گرفته شود. از جمله این محدودیت‌ها عبارتند از:

  • عدم در نظر گرفتن وزن‌های نسبی شاخص‌ها: روش لکسیکوگراف وزن‌های نسبی شاخص‌ها را در نظر نمی‌گیرد. این امر ممکن است منجر به انتخاب گزینه‌ای شود که از نظر کلان، بهترین گزینه نباشد.
  • ممکن است در برخی مسائل منجر به انتخاب غیر بهینه شود: روش لکسیکوگراف ممکن است در برخی مسائل منجر به انتخاب غیر بهینه شود. این امر به ویژه در مواردی که شاخص‌ها ارتباط ضعیف یا نامشخصی با یکدیگر داشته باشند، بیشتر دیده می‌شود.
  • عدم امکان استفاده در مسائلی با اهداف چندگانه: روش لکسیکوگراف تنها برای مسائلی با یک هدف قابل استفاده است. در مسائلی با اهداف چندگانه، باید از روش‌های دیگر تصمیم‌گیری چندشاخصه استفاده شود.

معایب روش لکسیکوگراف

روش لکسیکوگراف یک روش تصمیم‌گیری چندشاخصه غیرجبرانی است که بر اساس اولویت‌بندی شاخص‌های تصمیم‌گیری کار می‌کند. این روش دارای برخی محدودیت‌ها نیز هست که باید در نظر گرفته شود. از جمله این محدودیت‌ها عبارتند از:

  • عدم در نظر گرفتن وزن‌های نسبی شاخص‌ها: روش لکسیکوگراف وزن‌های نسبی شاخص‌ها را در نظر نمی‌گیرد. این امر ممکن است منجر به انتخاب گزینه‌ای شود که از نظر کلان، بهترین گزینه نباشد. به عنوان مثال، فرض کنید تصمیم‌گیرنده قصد انتخاب یک خودرو را دارد و شاخص‌های مهم برای او عبارتند از:
    • قیمت: قیمت خودرو
    • مصرف سوخت: مصرف سوخت خودرو
    • کیفیت ساخت: کیفیت ساخت خودرو

اگر تصمیم‌گیرنده، شاخص قیمت را در اولویت قرار دهد، ممکن است خودرویی را انتخاب کند که از نظر قیمت بهترین باشد، اما از نظر مصرف سوخت و کیفیت ساخت، عملکرد ضعیفی داشته باشد.

  • ممکن است در برخی مسائل منجر به انتخاب غیر بهینه شود: روش لکسیکوگراف ممکن است در برخی مسائل منجر به انتخاب غیر بهینه شود. این امر به ویژه در مواردی که شاخص‌ها ارتباط ضعیف یا نامشخصی با یکدیگر داشته باشند، بیشتر دیده می‌شود. به عنوان مثال، فرض کنید تصمیم‌گیرنده قصد انتخاب یک محل برای سرمایه‌گذاری را دارد و شاخص‌های مهم برای او عبارتند از:
    • بازدهی سرمایه: بازدهی سالانه شرکت
    • ثبات مالی: نسبت‌های مالی شرکت مانند نسبت اهرمی و نسبت جریان نقدی آزاد به سود خالص
    • ریسک سرمایه‌گذاری: ریسک بازار و ریسک اعتباری شرکت
Lexicographic
Lexicographic

اگر تصمیم‌گیرنده، شاخص بازدهی سرمایه را در اولویت قرار دهد، ممکن است شرکتی را انتخاب کند که از نظر بازدهی سرمایه بهترین باشد، اما از نظر ثبات مالی و ریسک سرمایه‌گذاری، عملکرد ضعیفی داشته باشد.

  • عدم امکان استفاده در مسائلی با اهداف چندگانه: روش لکسیکوگراف تنها برای مسائلی با یک هدف قابل استفاده است. در مسائلی با اهداف چندگانه، باید از روش‌های دیگر تصمیم‌گیری چندشاخصه استفاده شود.

در مجموع، روش لکسیکوگراف یک روش ساده و انعطاف‌پذیر برای تصمیم‌گیری چندشاخصه است که می‌تواند در بسیاری از مسائل قابل استفاده باشد. با این حال، این روش دارای برخی محدودیت‌ها نیز هست که باید در نظر گرفته شود.

مثال کاربردی روش لکسیکوگراف

فرض کنید قصد دارید یک شرکت برای سرمایه‌گذاری انتخاب کنید. شاخص‌های مهم برای شما عبارتند از:

  • بازدهی سرمایه: بازدهی سالانه شرکت
  • ثبات مالی: نسبت‌های مالی شرکت مانند نسبت اهرمی و نسبت جریان نقدی آزاد به سود خالص
  • ریسک سرمایه‌گذاری: ریسک بازار و ریسک اعتباری شرکت

با توجه به اهمیت بالای بازدهی سرمایه، این شاخص را در اولویت قرار می‌دهیم. سپس شرکت‌های مورد نظر را بر اساس بازدهی سرمایه مقایسه می‌کنیم. اگر دو یا چند شرکت در این شاخص مساوی باشند، به شاخص ثبات مالی مراجعه می‌کنیم. اگر باز هم دو یا چند شرکت مساوی باشند، به شاخص ریسک سرمایه‌گذاری مراجعه می‌کنیم. در نهایت، شرکتی که در تمامی شاخص‌ها بالاترین عملکرد را داشته باشد به عنوان گزینه بهینه انتخاب می‌شود.

در این مثال، اگر سه شرکت زیر را در نظر بگیریم:

شرکتبازدهی سرمایهثبات مالیریسک سرمایه‌گذاری
A20%قویکم
B15%متوسطمتوسط
C10%ضعیفزیاد
مثال کاربردی روش لکسیکوگراف

با توجه به رتبه‌بندی شاخص‌ها، شرکت A در شاخص بازدهی سرمایه برتر از شرکت‌های B و C است. بنابراین، شرکت A به عنوان گزینه بهینه انتخاب می‌شود.

در این مثال، اگر شرکت‌های A و B در شاخص بازدهی سرمایه مساوی باشند، به شاخص ثبات مالی مراجعه می‌کنیم. شرکت A در شاخص ثبات مالی نیز برتر از شرکت B است. بنابراین، شرکت A به عنوان گزینه بهینه انتخاب می‌شود.

در مجموع، روش لکسیکوگراف یک روش ساده و انعطاف‌پذیر برای تصمیم‌گیری چندشاخصه است که در بسیاری از مسائل قابل استفاده است. با این حال، این روش دارای برخی محدودیت‌ها نیز هست که باید در نظر گرفته شود.

از مشاوره با ما پشیمان نمی شوید

خدمات فرابگیر

  1. تبلیغات در فضای مجازی گوگل، اینستاگرام و فیس بوک.
  2. مدیریت صفحات اجتماعی اینستاگرام و فیس بوک.
  3. برنامه نویسی حرفه ای با جدیدترین متدهای روز دنیا
  4. طراحی وب سایت و سئو نمودن مطالب با جدیدترین راهکارها برای بازدید حداکثری مطالب
  5. خدمات طراحی سربرگ؛ کار ویزیت، لوگو و بسته مدیریتی
  6. پروژهای دانشجویی در زمینه تحقیق در عملیات، آمار و تصمیم گیری چندمعیاره
  7. آموزش مجازی برای کاربران در زمینه های درخواستی دوره های موجود در وب سایت

باعث افتخارست که مجموعه ما تا کنون بیش از ۱۲۰۰۰ پروژه موفق در زمینه های متخلف ارائه نموده است که با مراجعه به بخش نمونه کارها در دسترس شما عزیزان قرار گرفته است. در صورتی که تصور می کنید پروژه مورد نظر شما در این دسته بندی ها قرار ندارد با تماس با تیم حرفه ای ما می توانید از مشاوره رایگان بهره مند گردید.

سوالات پرتکرار

روش لکسیکوگراف چگونه کار می‌کند؟

روش لکسیکوگراف یک روش تصمیم‌گیری چندشاخصه غیرجبرانی است که بر اساس اولویت‌بندی شاخص‌های تصمیم‌گیری کار می‌کند. در این روش، گزینه‌ای که در شاخص اولویت‌دار بهترین عملکرد را داشته باشد انتخاب می‌شود. اگر دو یا چند گزینه در این شاخص مساوی باشند، به شاخص بعدی مراجعه می‌شود و این روند تا زمانی که تنها یک گزینه باقی بماند ادامه می‌یابد.

مزایای روش لکسیکوگراف چیست؟

*سادگی و انعطاف‌پذیری: این روش یک روش ساده و آسان برای یادگیری و استفاده است. همچنین، این روش انعطاف‌پذیر است و می‌تواند برای انواع مختلف مسائل تصمیم‌گیری چندشاخصه استفاده شود.
*قابلیت تفسیرپذیری: نتایج روش لکسیکوگراف برای تصمیم‌گیرندگان قابل درک است. این امر به دلیل اولویت‌بندی شاخص‌ها در این روش است.
*سرعت بالای اجرا: روش لکسیکوگراف نسبت به سایر روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه، سریع‌تر اجرا می‌شود. این امر به دلیل سادگی این روش است.

معایب روش لکسیکوگراف چیست؟

*عدم در نظر گرفتن وزن‌های نسبی شاخص‌ها: این روش وزن‌های نسبی شاخص‌ها را در نظر نمی‌گیرد. این امر ممکن است منجر به انتخاب گزینه‌ای شود که از نظر کلان، بهترین گزینه نباشد.
*ممکن است در برخی مسائل منجر به انتخاب غیر بهینه شود: این روش ممکن است در برخی مسائل منجر به انتخاب غیر بهینه شود. این امر به ویژه در مواردی که شاخص‌ها ارتباط ضعیف یا نامشخصی با یکدیگر داشته باشند، بیشتر دیده می‌شود.
*عدم امکان استفاده در مسائلی با اهداف چندگانه: این روش تنها برای مسائلی با یک هدف قابل استفاده است. در مسائلی با اهداف چندگانه، باید از روش‌های دیگر تصمیم‌گیری چندشاخصه استفاده شود.

روش لکسیکوگراف در چه زمینه‌هایی کاربرد دارد؟

*انتخاب منابع: انتخاب بهترین منابع برای انجام یک پروژه یا فعالیت
*انتخاب محصولات: انتخاب بهترین محصولات برای فروش یا خرید
*انتخاب مکان‌ها: انتخاب بهترین مکان برای سرمایه‌گذاری یا ساخت‌وساز
*انتخاب افراد: انتخاب بهترین افراد برای یک شغل یا موقعیت

X