روش EDAS

تکنیک Evaluation Based on Distance from Average Solution) EDAS) به معنی ارزیابی بر اساس فاصله از میانگین راه حل می باشد. این تکنیک اولین بار توسط مهدی کشاورز قرابایی و همکاران در سال ۲۰۱۵ ارائه شد.

در روشهایی همانند تاپسیس و یا ویکور ما گزینه مطلوب را بر اساس فاصله از ایده آل مثبت و منفی می سنجیم، یعنی گزینه ای مطلوب است که کمترین فاصله را از ایده آل مثبت و بیشترین فاصله را از ایده آل منفی دارد.

اما در روش ایداس (EDAS) بهترین راه حل مربوط به فاصله از میانگین راه حل (AV) است.

در این روش ما نیازی به محاسبه ایده آل مثبت و منفی نداریم بلکه دو معیار را برای ارزیابی مطلوب بودن گزینه ها در نظر می گیریم؛ اولین اندازه گیری فاصله مثبت از میانگین (PDA) است و دوم فاصله منفی از میانگین (NDA) است.

این اقدامات می تواند تفاوت بین هر گزینه و راه حل متوسط ​​را نشان دهد.

ارزیابی گزینه ها با توجه به ارزش بالاتر PDA و مقادیر پایین تر NDA صورت می گیرد مقادیر بالاتر PDA و یا مقادیر کمتر NDA نشان دهنده این است که آن گزینه بهتر است.

اولین گام در این روش همانند روشهای مشابه، تشکیل ماتریس تصمیم است یعنی ماتریس معیار-گزینه. ماتریسی که ستون های آن معیارها و سطرهای آن گزینه های پژوهش هستند.

گام های روش ایداس

این تکنیک در زمره روش های معیار گزینه ای می باشد یعنی هدف آن رتبه بندی گزینه های مساله تصمیم گیری است. در این روش همچنین باید وزن معیارها نیز از قبل محاسبه شده باشد پس از ورودی های این روش عبارتند از:

  1. وزن معیارها
  2. ماهیت معیارها از نظر مثبت و منفی بودن
  3. ماتریس تصمیم

گام اول: تشکیل ماتریس تصمیم

اولین گام در این روش تشکیل ماتریس تصمیم است همانطور که در رابطه زیر دیده می شود ماتریس تصمیم این روش در واقع ارزیابی هر گزینه نسبت به هر معیار است مثلا X12 ارزیابی گزینه اول نسبت به معیار دوم است. این ماتریس تصمیم توسط اعداد واقعی و یا طیف های کلامی تکمیل می شود.

Edas01
Edas01

روش EDAS

گام دوم: محاسبه میانگین راه حل معیارها

در این گام با استفاده از رابطه زیر میانگین راه حل برای معیارها محاسبه می شود که در واقع همان میانگین داده ها برای هر ستون معیار می باشد.

Edas02
روش EDAS

گام سوم: محاسبه PDA و NDA

در این گام با استفاده از روابط زیر مقادیر فاصله مثبت از میانگین (PDA) است و فاصله منفی از میانگین (NDA) را محاسبه می کنیم.

اگر معیار جنبه مثبت داشته باشد از رابطه زیر استفاده می شود. جنبه مثبت یعنی افزایش معیار باعث سود گردد.

Edas03
روش EDAS

اگر معیار جنبه منفی داشته باشد از رابطه زیر استفاده می شود. جنبه منفی یعنی کاهش معیار باعث سود گردد.

Edas04
Edas04

گام چهارم: محاسبه مقادیر SP و SN

در این گام با استفاده از روابط زیر مقادیر SP و SN محاسبه می شود در واقع این گام وزن دار کردم مقادیر PDA و NDA مرحله قبل می باشد و باید وزن معیارها در این متغیرها ضرب شود.

Edas05
روش EDAS

گام پنجم: محاسبه مقادیر نرمال SP و SN

در این گام با استفاده از روابط زیر مقادیر SP و SN که در مرحله قبل محاسبه شد را نرمال می کنیم

Edas06
Edas06

گام ششم: رتبه بندی نهایی گزینه ها

در این بخش با استفاده از رابطه زیر امتیاز نهایی گزینه ها را محاسبه و سپس آن ها را رتبه بندی می کنیم.

Edas07
Edas07

مثال روش EDAS

مثال این روش از مقاله An integrated method using MACBETH and EDAS methods for evaluating steam boiler alternatives استخراج شده است.

در گام اول با استفاده از روش MACBETH اوزان معیارها محاسبه شده است. در ادامه با استفاده از روش EDAS رتبه بندی صورت پذیرفته است.

گام اول

روش ایداس
روش ایداس

گام دوم

ایداس1
ایداس۱

گام سوم

ایداس2
ایداس۲

گام چهارم

ایداس3
ایداس۳

گام پنجم

ایداس4
ایداس۴

گام ششم

روش EDAS
روش EDAS

روش دلفی

تکنیک دلفی Delphi یکی از روش‌های پرکاربرد در تصمیم‌گیری گروهی است که در مسائل تخصصی سازمان و

مدیریت مورد استفاده قرار می‌گیرد. این روش بویژه در روش تحقیق کیفی مدیریت جایگاه مهمی دارد.

با استفاده از روش دلفی می‌توان دیدگاه تخصصی خبرگان را پیرامون پدیده مورد مطالعه گردآوری کرد. به عبارت

دیگر از این روش برای دستیابی به اجماع گروهی در زمینه‌های تخصصی استفاده می‌شود.

سازوکار این روش به گونه‌ای طراحی شده است که بتوان از مشکلات مختلف همراه با تصمیم‌گیری گروهی بویژه

پدیده گروه فکری پیش‌گیری کرد.

با وجود آنکه بیش از نیم قرن از کاربرد روش دلفی در مطالعات علمی و آکادمیک می‌گذرد، هنوز ابهامات زیادی

در زمینه این تکنیک وجود دارد.

مهمترین مشکل در استفاده از تکنیک دلفی نبود یک چارچوب نظری مشخص در استفاده از این تکنیک است. در

این مقاله یک چارچوب نظری جامع برای بکارگیری تکنیک دلفی در پژوهش‌های کیفی ارائه شده است.

در چارچوب نظری ارائه شده به صورت روشن اصول بکارگیری و اجماع در روش دلفی در تحقیقات کیفی بیان شده است.

تاریخچه تکنیک دلفی

دلفی نام معبدی در یونان باستان است که به الهه آپولون تعلق داشت. در این معبد زنی به نام پوتیا زندگی می‌کرد که

مردم عقیده داشتند آپولون و دیگر ایزدان به واسطه او مستقیماً با انسان‌ها سخن می‌گویند. بزرگان از سرتاسر یونان

برای نظرخواهی از پوتیا به آنجا سفر می‌کردند.

در دهه نود میلادی یک موسسه نظامی به راند در آمریکا روشی را برای تصمیم‌گیری گروهی ابداع کرد که با

استعاره از همین افسانه، نام آن را تکنیک دلفی گذاشتند. این روش برای پیش بینی بعضی از مسائل از دیدگاه

کارشناسان نظامی به صورت محرمانه استفاده می‌گردید. البته به دلایل امنیتی تا بیش از ده سال از این تکنیک مطرح رونمایی نشد تا آنکه به سال ۱۹۶۳ توسط هلمر و دالکی معرفی گردید.

یک دهه بعد تکنیک دلفی از حوزه نظامی به حوزه های علمی مانند مدیریت راه پیدا کرد. اولین کاربرد غیر نظامی

تکنیک دلفی در برنامه ریزی توسعه اقتصادی پیشنهاد شد. پس از آن روش دلفی رفته رفته جایگاه خود را در

مطالعات آکادمیک پیدا کرد اما از اواسط دهه ۹۰ بسیار مورد اقبال قرار گرفت.

استفاده از این روش در مطالعات دانشگاهی و مقاله‌های علمی به تدریج افزایش پیدا کرد و اکنون به عنوان یک

روش علمی جای خود را در ادبیات سازمان و مدیریت پیدا کرده است.

هدف تکنیک دلفی

هدف اصلی تکنیک دلفی دستیابی به اجماع گروهی از خبرگان است بدون آنکه خبرگان از وجود هم اطلاع داشته

باشند. دانشحویان مدیریت بطور خاص از این تکنیک برای اعتبارسنجی شاخص‌های تصمیم‌گیری استفاده می‌کنند.

بنابراین با وجود اینکه روش دلفی یک روش تصمیم‌گیری چندمعیاره نیست اما در بسیاری موارد قبل از بکارگیری

تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره از این تکنیک برای غربال شاخص‌ها یا رسیدن به یک توافق در زمینه اهمیت

شاخص‌های تصمیم‌گیری استفاده می‌شود.

  • غربالگری و اعتبارسنجی شاخص‌ها
  • پیش‌بنی آینده
Delphi2
Delphi technique

کاربردهای تکنیک دلفی در پیش‌بینی وغربالگری

استفاده از دانش و دیدگاه تخصصی یک مجموعه در تصمیم‌گیری پیرامون مسائلی که ماهیت کیفی دارند بسیار

راه‌گشا است. تکنیک دلفی یکی از روش‌های کسب دانش گروهی است که در تصمیم‌گیری پیرامون مسائل کیفی نیز کاربرد دارد.

در پژوهش‌های کیفی که جنبه اکتشافی دارد و شناسایی ماهیت و عناصر بنیادین یک پدیده، محور مطالعه است

می‌توان از روش دلفی استفاده کرد. تکنیک دلفی فرایندی ساختارمند جهت گردآوری اطلاعات در طی راندهای متوالی و در نهایت اجماع گروهی است.

تعریف تکنیک دلفی

پژوهشگران زیادی تعریف ارائه شده توسط لینستون و توراف را بکار برده‌اند که تکنیک دلفی را بصورت

«روشی برای ساختاردهی یک فرایند ارتباط گروهی تعریف می‌کنند بطوریکه این فرایند به گروهی از افراد، بعنوان یک کل، امکان حل یک مسئله پیچیده را می‌دهد».

هدف اصلی روش دلفی دستیابی به قابل اطمینان‌ترین اجماع گروهی از نظرات خبرگان بواسطه یک سری از

پرسشنامه‌های متمرکز همراه با بازخورد کنترل شده می‌باشد. با کسب اجماع گروهی از خبرگان بوسیله این فرایند، پژوهشگران می‌توانند مسائل را شناسایی نموده و اولویت‌بندی کنند و چارچوبی را برای تشخیص آنها توسعه دهند.

چارچوب نظری تکنیک دلفی

عمده ترین ضعف دلفی فقدان چارچوب نظری است. این مساله باعث شده است تا دلفی بعنوان یک روش تحقیق به

صور مختلفی بعنوان پیمایش، مطالعه، رویه، روش، رویکرد، رأی‌گیری و تکنیک مطرح گردد. با این وجود عموما پذیرفته شده است که روش دلفی از نظر کاربرد یکسان نیست.

همچنین همواره ابهاماتی در زمینه شرایط استفاده، حجم پنل، چگونگی انتخاب پنل و تشخیص پایان مراحل دلفی

وجود دارد. در این مطالعه مقایسه‌ای، چارچوبی برای بکارگیری تکنیک دلفی در تصمیم‌گیری‌های کیفی ارائه شده است.

Delphi1
Delphi Technique

چارچوب نظری تکنیک دلفی

براساس چارچوب نظری ارائه شده، مراحل انجام روش دلفی به صورت زیر است:

  • انتخاب نمونه‌ای از خبرگان (نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی)
  • تنظیم پرسشنامه دلفی و ارسال آن برای خبرگان
  • گردآوری دیدگاه خبرگان و محاسبه میانگین دیدگاه آنها
  • تعیین شدت آستانه و حذف و اضافه شاخص‌ها
  • تنظیم پرسشنامه راند دوم و افزودن میانگین نتایج راند نخست
  • گردآوری پرسشنامه‌ها، تحلیل و ادامه راندها
  • انتخاب سازوکاری پایان راندهای دلفی

سوالات عمومی تکنیک دلفی

تعداد خبرگان تکنیک دلفی و روش انتخاب خبرگان

هیچ توافقی برای اینکه تعداد خبرگان تکنیک دلفی چند نفر باشند وجود ندارد. با این وجود در بیشتر مطالعات ۵ تا

۱۰ نفر یا ۶ تا ۱۲ نفر توصیه شده است. برای منبع شناسی بیشتر مقاله ضمیمه را دانلود کنید. برای نمونه گیری نیز می توان از روش گلوله برفی استفاده کرد.

تعداد راندهای تکنیک دلفی

هیچ توافقی برای اینکه تعداد راندهای این تکنیک چند راند باشد وجود ندارد. با این وجود در بیشتر مطالعات ۲ تا

۳ راند توصیه شده است. برای رسیدن به توافق یک راهکار این است که در دو راند متوالی شاخصی حذف یا اضافه نشود. یک راه حل دیگر آن است که از ضریب هماهنگی کندال استفاده شود.

تعیین طیف و تعیین شدت آستانه

هیچ توافقی برای اینکه از چه طیفی استفاده شود وجود ندارد. با این وجود در بیشتر مطالعات از طیف ۷ ، ۹ یا ۱۰

درجه استفاده شده است. اگر از طیف ده امتیازی استفاده میکنید میتوانید شدت آستانه یا ملاک حذف عناصر را مقدار ۷ در نظر بگیرید.

خلاصه و جمع بندی

بطور خلاصه، تکنیک دلفی بصورت یک رویکرد تحقیقی جهت بدست آوردن اجماع با استفاده از یک سری از پرسشنامه‌ها و ارائه‌ی بازخورد به شرکت‌کنندگانی که در حوزه‌های کلیدی دارای تخصص هستند، تعریف می‌شود.

این روش بطور ویژه زمانی سودمند است که پژوهشگران ملزم به جمع‌آوری دیدگاه‌های کارشناسان منفرد درمورد

موضوعی خاص و ایجاد توافق بر سر موضوع مورد نظر باشند تا اینکه فرض‌ها یا دیدگاه‌های اساسی خبرگان را

شناسایی نمایند. با این وجود، عمده ترین ضعف دلفی فقدان چارچوب نظری است. دلفی بعنوان یک روش تحقیق به صور مختلفی بعنوان پیمایش، مطالعه، رویه، روش، رویکرد، رأی‌گیری و تکنیک مطرح گردیده است.

روش دلفی

اگرچه مطالعات پیشین همیشه از فقدان یک چارچوب نظری برای تکنیک دلفی در مضیقه بوده است اما با توجه به

انبوه مطالعات انجام شده دسترسی به یک چارچوب نظری ساده است. با عنایت به یافته‌های این پژوهش می‌توان

گفت در پژوهش‌های کیفی توصیه می‌شود گروهی متشکل از ده نفر از خبرگان با تخصص‌های متعدد استفاده شود.

برای شناسایی و انتخاب نمونه نیز می‌توان از تکنیک گلوله‌برفی استفاده کرد. چنانچه هدف تلخیص و غربال یک

مجموعه آیتم باشد استفاده از طیف لیکرت نه درجه می توان دیدگاه خبرگان را گردآوری کرد. برای تعیین توافق و پایان مراحل روش دلفی می توان از ضریب توافق کندال بهره گرفت.

بنابراین، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که تکنیک دلفی سازوکار مناسب و قابل قبولی برای دستیابی به اجماع در زمان توسعه‌ی مجموعه ای از شاخص‌ها به شمار می آید.

منبع: ارائه چارچوب نظری تکنیک دلفی در پژوهش‌های کیفی، حبیبی و همکاران (۲۰۱۴)

مثال روش دلفی

در ایم مثال ۵۰ معیار اولیه در مورد سنجش کیفیت خودرو در نظر گرفته شده است. پس از ۳ دوره نظر سنجی از خبرگان در هر دوره تعداد ۲۰ خبره به سوالات پاسخ داده اند تا اینکه در نهایت ۳۸ معیار به عنوان معیارهای نهایی انتخاب شده اند.

برای نظرسنجی از طیف ۵ تایی لیکرت استفاده شده است.

Delphi Round 1
Delphi Round 1

تعداد ۵ معیار براساس نظر خبرگان از چرخه حذف می شوند.

Delphi Round 1 Final
Delphi Round 1 Final
Delphi Round 2
Delphi Round 2
Delphi Round 2 Final
Delphi Round 2 Final

تعداد ۷ معیار در دور دوم از چرخه حذف می شوند.

Delphi Round 3
Delphi Round 3
Delphi Round 3 Final
Delphi Round 3 Final

براساس نظر نهایی خبرگان تعداد ۴ معیار دیگر از سیستم حذف شده و ۳۸ معیار نهایی انتخاب می شوند.

روش کوکوسو

واژه MCDM به معنای تصمیم گیری چند معیاره، واژه ای شناخته شده می باشد که بر اساس ماهیت گزینه های در نظر گرفته شده به دو طبقه پیوسته و گسسته تقسیم می شوند.

روش پیوسته به تصمیم گیری چند هدفه (MODM) معروف است که جهت شناسایی موارد بهینه در یک مساله تصمیم گیری مورد استفاده قرار می گیرند.

بیشتر بخوانید

روش ماباک فازی

روش MABAC توسط Pamučar & ovirović در سال ۲۰۱۵ تهیه شده است. کاربرد اصلی روش MABAC در تعیین فاصله عملکرد معیارها از هر گزینه جایگزین مشاهده شده از منطقه تقریبی مرز است.

بیشتر بخوانید

روش سوارا فازی

روش سوارا فازی (تجزیه و تحلیل ارزیابی گام به گام اوزان) یکی از روش های تعیین مقادیر وزنی است که در فرآیند تصمیم گیری نقش مهمی ایفا می کند. این روش توسط کرزولیین و همکاران تهیه شده است و به نظر آنها ویژگی اصلی آن امکان ارزیابی نظر خبرگان در مورد اهمیت معیارها در فرآیند تعیین وزن آنها می باشد.

بیشتر بخوانید

تحلیل رابطه خاکستری فازی

روش های تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) از فنون پر کاربرد مدیریت و مهندسی صنایع هستند که به دو بخش تصمیم گیری چند شاخصه و تصمیم گیری چند هدفه تقسیم می شوند. 

تحلیل رابطه خاکستری (GRA) در زمره روشهای تصمیم گیری چند شاخصه قرار دارد. هدف این روش رتبه بندی آلترناتیو های پژوهش است.

بیشتر بخوانید

روش کوپراس فازی

در سال های اخیر استفاده از روش کوپراس (copras) به عنوان یکی از روش های تصمیم گیری چند شاخصه زیاد شده است و دلیل آن سادگی محاسبه، رتبه بندی کامل گزینه ها و درنظر گرفتن معیارهای مثبت و منفی می باشد.

در مدل های تصمیم گیری چند معیاره هدف یا وزن دهی به معیارها می باشد و یا رتبه بندی گزینه ها. این روش نیز هدف دوم را دنبال می کند یعنی رتبه بندی گزینه ها.

بیشتر بخوانید

روش اراس فازی

روش ارزیابی نسبت افزودنی (ARAS) در سال ۲۰۱۰ توسط Zavadskas و Turskis مفهوم سازی و ارائه شد.

ویژگی این روش این است که اجراهای جایگزین با توجه به گزینه ایده آل (بهینه) تعیین می شود.

بیشتر بخوانید

روش مورا فازی

بهینه سازی چند هدف بر اساس تحلیل نسبت (MOORA)، فرایند بهینه سازی دو یا چند ویژگی متضاد است که به

طور همزمان در معرض محدودیت های خاصی هستند (Brauers & Zavadskas، ۲۰۰۶).

بنابراین ، به نظر می رسد این روش ابزاری مناسب برای ارزیابی رتبه بندی یا انتخاب بهترین گزینه از مجموعه

گزینه های امکان پذیر است.

بیشتر بخوانید

روش واسپاس

روش واسپاس (WASPAS) یکی از روشهای نوین تصمیم گیری چند شاخصه است. که در سال ۲۰۱۲ توسط آقای زاوادسکاس و همکاران در پژوهشی معرفی شد.

این روش ترکیبی از دو مدل WSM (مدل مجموع وزنی) و WPM (مدل ضرب وزنی) می باشد. این روش دارای دقت بیشتر در مقایسه با روشهای مستقل است.

بیشتر بخوانید

روش آنتروپی شانون

در مسائل تصمیم گیری چند معیاره و بخصوص مسائل تصمیم گیری چند شاخصه، داشتن و دانستن اوزان نسبی شاخص های موجود، گام مؤثری در فرایند حل مسئله بوده و مورد نیاز است.

از جمله روش های تعیین وزن های شاخص ها، می توان به روش های استفاده از پاسخ خبرگان، روش لینمپ، روش کمترین مجذورات، تکنیک بردار ویژه، آنتروپی شانون، روش CRITIC و… اشاره کرد. 

بیشتر بخوانید

روش COPRAS

در سال های اخیر استفاده از روش کوپراس (copras) به عنوان یکی از روش های تصمیم گیری چند شاخصه زیاد شده است و دلیل آن سادگی محاسبه، رتبه بندی کامل گزینه ها و درنظر گرفتن معیارهای مثبت و منفی می باشد.

در مدل های تصمیم گیری چند معیاره هدف یا وزن دهی به معیارها می باشد و یا رتبه بندی گزینه ها. این روش نیز هدف دوم را دنبال می کند یعنی رتبه بندی گزینه ها.

بیشتر بخوانید