آموزش جامع روش ترکیبی AHP و VIKOR

در بسیاری از مسائل تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM)، معیارها با یکدیگر در تضاد هستند؛ مثلاً با افزایش کیفیت، معمولاً قیمت نیز افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، روش‌های کلاسیک ممکن است نتوانند تعادل بهینه‌ای برقرار کنند. روش ترکیبی AHP و VIKOR با هدف حل این چالش طراحی شده است تا ابتدا اولویت‌های ذهنی خبرگان را استخراج کرده و سپس گزینه‌ها را بر اساس بیشترین سودمندی گروهی و کمترین مخالفت انفرادی رتبه‌بندی کند.

این مدل هیبریدی در پروژه‌های تحقیق در عملیات به عنوان یک روش «سازشی» شناخته می‌شود. در حالی که روش‌هایی مثل تاپسیس بر پایه فواصل اقلیدسی هستند، ویکور بر روی مفهوم «شکاف تا ایده‌آل» تمرکز دارد. ترکیب این منطق با وزن‌دهی معیارها به روش AHP، به تصمیم‌گیرنده اجازه می‌دهد تا با اطمینان از صحت اوزان شاخص‌ها، گزینه‌ای را انتخاب کند که بیشترین پایداری را در شرایط واقعی بازار یا صنعت داشته باشد.

استفاده از این متد در پایان‌نامه‌های آموزش مدیریت بسیار رایج است، زیرا داوران به دنبال دیدن تحلیل‌های حساسیت و راه‌حل‌های بهینه در شرایط محدودیت هستند. ما در سایت فرابگیر این متد را به صورت یکپارچه آموزش می‌دهیم تا دانشجویان بتوانند از قدرت تحلیل سلسله‌مراتبی در کنار دقت ریاضی ویکور بهره‌مند شوند. این رویکرد، اعتبار تحلیل‌های آمار و تحلیل داده را در هر پژوهشی تضمین می‌کند.

ضرورت استفاده از روش ترکیبی AHP و VIKOR

در تصمیم گیری چند معیاره استفاده از روش های ترکیبی بسیار پرکاربرد و حائز اهمیت است و امروزه در بیشتر مقالات و پایان نامه ها استفاده می شود در واقع استفاده از روش ها به صورت ترکیبی به علت محدودیت هایی است که برای روش های تکی به وجود می آید.

به طور کلی، ابزارهای MCDM مشکل را به روشی سیستماتیک ساختار می دهند. بنابراین می‌توان مشکل را بررسی کرد و با توجه به موقعیت‌های مختلف آن را مقیاس‌بندی کرد. چارچوب مطالعه روش ترکیبی AHP و VIKOR در زیر نشان داده شده است.

در مرحله اول، مشکل و هدف تعریف می شود، تیم تصمیم گیری، معیارها و جایگزین ها مشخص می شود. در مرحله دوم روش AHP برای یافتن وزن معیارها اجرا می شود. در مرحله سوم از روش VIKOR برای رتبه بندی گزینه ها و انتخاب مناسب ترین گزینه استفاده می شود.

روش AHP (تحلیل سلسله مراتبی)

در سال 1980 روش AHP توسط ساعتی معرفی شد. AHP در ادبیات بسیار رایج است و این روش اغلب در تصمیم گیری استفاده می شود. مراحل روش AHP در بخش زیر توضیح داده شده است:

روش VIKOR

در سال 1998، VIKOR توسط Opricovic معرفی شد. این روش مشکلات تصمیم گیری را با مفهوم Lp-metric حل می کند. هدف این روش رتبه بندی و انتخاب از بین تعدادی گزینه است. روشی برای بهینه‌سازی سیستم‌های پیچیده با چند معیاره است زیرا معیارهای متضاد مختلفی را در نظر می‌گیرد. آموزش این روش را می توانید در ادامه دنبال نمایید.

بسیاری از کاربران در آکادمی نرم‌افزار فرابگیر سوال می‌کنند که آیا می‌توان از روش‌های دیگر وزن‌دهی استفاده کرد؟ پاسخ بله است، اما ترکیب AHP و VIKOR به دلیل همخوانی منطق سلسله‌مراتبی با ساختار گزینه‌های متضاد، خروجی‌های منطقی‌تری ارائه می‌دهد. این فاز به شما کمک می‌کند تا «اهمیت نسبی» هر شاخص را نه بر اساس حدس، بلکه بر پایه ریاضیات ماتریسی اثبات کنید.

مثال روش ترکیبی AHP و VIKOR

این مثال از مقاله STRATEGY SELECTION FOR DIGITAL COMPANIES WITH AHP-VIKOR TECHNIQUES استخراج شده است.

روش پیشنهادی برای مسئله انتخاب بهترین استراتژی، متشکل از روش ترکیبی AHP و VIKOR، شامل سه مرحله است:

1. معیارهای مورد استفاده در مدل را مشخص کنید.
2. معیارها را با استفاده از AHP وزن دهی نمایید.
3. ارزیابی گزینه های جایگزین با VIKOR و تعیین رتبه نهایی.

گام اول روش ترکیبی VIKOR و AHP:

در مرحله اول هر معیار با یکدیگر مقایسه می شود. ماتریس مقایسه زوجی برای معیارهای اصلی و معیارهای فرعی ساخته شده است. (جدول 2، جدول 3، جدول 4، جدول 5)

گام دوم روش ترکیبی VIKOR و AHP:

وزن معیارهای مرتبط با استفاده از روش AHP محاسبه می شود. وزن معیارهای به دست آمده در جدول 6 نشان داده شده است.

نتایج در مورد وزن‌ها نشان می‌دهد که مهمترین معیار دیجیتالی شدن فرآیند (C23) است. معیار دوم تمرکز فناوری اطلاعات و پیاده سازی ابزارهای دیجیتال (C22) و سومین معیار درک مشتری (C11) است.

از روش VIKOR برای رتبه بندی گزینه ها استفاده می شود. بنابراین، کارشناسان چهار گزینه را با توجه به 9 معیار ارزیابی کردند (جدول 7).

گام سوم روش ترکیبی VIKOR و AHP:

رتبه بندی گزینه های استراتژی دیجیتالی سازی با استفاده از ویکور محاسبه می شود. (v برابر 0.5 در نظر گرفته می شود). سپس مقادیر S، S-، R و R- محاسبه می شود. جدول 8 نتایج ارزیابی و رتبه بندی گزینه ها را با توجه به مقادیر Sj، Rj و Qj نشان می دهد.

نتایج در مورد رتبه بندی گزینه ها نشان می دهد که بهترین جایگزین مدل قهرمان (A3) با نزدیکترین رقیب خود مدل متمرکز (A2) است. سومین جایگزین استراتژی دیجیتال رتبه بندی شده، مدل کسب و کار معمول (BAU) (A4) است. مدل تاکتیکی (A1) در رتبه آخر قرار دارد.

هدف از این مطالعه ارائه روش ترکیبی AHP و VIKOR برای کمک به شرکت ها در انتخاب مناسب ترین استراتژی دیجیتال با توجه به عوامل موفقیت بود.

سوالات متداول در مورد روش ترکیبی AHP و VIKOR

نتیجه‌گیری و جمع‌بندی نهایی

روش ترکیبی AHP و VIKOR یکی از منعطف‌ترین چارچوب‌های تصمیم‌گیری برای مسائل دنیای واقعی است، جایی که تضاد بین منافع و شاخص‌ها یک امر اجتناب‌ناپذیر است. این روش به تصمیم‌گیرنده اجازه می‌دهد تا میان «ایده‌آل‌گرایی ریاضی» و «واقع‌گرایی مدیریتی» یک نقطه تعادل پیدا کند. استفاده از ساختار سلسله‌مراتبی AHP برای وزن‌دهی، ابهامات ذهنی را برطرف کرده و الگوریتم سازشی ویکور، اطمینان حاصل می‌کند که گزینه نهایی کمترین ریسک ممکن را برای سازمان به همراه دارد.

در پایان، موفقیت در پیاده‌سازی این مدل نیازمند دقت بالا در دو بخش است: اول، نرخ ناسازگاری در ماتریس‌های مقایسات زوجی که زیربنای وزن‌دهی هستند و دوم، تعیین دقیق ضریب وزن استراتژی ($v$) در ویکور که معمولاً $0.5$ در نظر گرفته می‌شود. تغییر در این ضریب می‌تواند اولویت‌های تصمیم‌گیری را از سمت «اکثریت آرا» به سمت «حداقل تاسف» سوق دهد. بنابراین، محققان باید در گزارش‌های خود حتماً تحلیل حساسیتی بر روی این پارامترها انجام دهند تا پایداری رتبه‌بندی نهایی به اثبات برسد.

ما در آکادمی نرم‌افزار فرابگیر، با ارائه آموزش‌های تخصصی و ابزارهای کاربردی، تلاش می‌کنیم تا مسیر اجرای این مدل‌های پیچیده را برای شما هموار کنیم. استفاده از فایل اکسل روش ترکیبی AHP-VIKOR نه تنها سرعت محاسبات شما را افزایش می‌دهد، بلکه با کنترل خودکار شروط پایداری، از بروز خطاهای تفسیری در پایان‌نامه‌ها و مقالات تحقیق در عملیات جلوگیری می‌کند. هدف ما این است که شما با تمرکز بر تحلیل‌های استراتژیک، باکیفیت‌ترین خروجی‌های علمی را ارائه دهید.